انتشار هزارواژۀ پزشکی همزمان با روز پزشک در تاجیکستان

Интишори «Ҳазорвожаи пизишкӣ» ҳамзамон бо Рӯзи пизишк дар Тоҷикистон

دو ملت ایران و تاجیکستان به یک زبان سخن می‌گویند و این سرمایۀ بزرگی است که می‌تواند راه را برای همکاری‌های فرهنگی و علمی و اقتصادی بین دو دولت و ملت هموار کند. بر اساس تحقیقات به‌عمل‌آمده در حوزه‌های جامعه‌شناسی زبان و اصطلاح‌شناسی اجتماعی، بین توسعۀ علمی و توسعۀ اصطلاح‌شناختی رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. بررسی تاریخ اصطلاح‌شناسی و واژه‌گزینی در هریک از دو کشور ایران و تاجیکستان نشان می‌دهد که اصطلاح‌شناسی در این دو کشور همواره با تحولات علمی همگام بوده است. در تاجیکستان نیز، مانند ایران، جریان واژه‌گزینی با فراز و فرودهایی روبه‌رو بوده است؛ بدین ترتیب که از بخش «لغت‌سازی و لغت‌شناسی» در «انستیتو زبان و ادبیات رودکی» در آکادمی علوم آغاز شده و سپس به تأسیس «کمیتۀ اصطلاحات» در دهۀ شصت و در نهایت، پس از تصویب قانون زبان، به تصویب مجدد «کمیتۀ اصطلاحات» در سال ۱۹۸۹م انجامیده است.
در سال ۲۰۱۴م، به‌منظور عملی کردن همکاری‌های اصطلاح‌شناختی ایران و تاجیکستان، یادداشت تفاهمی بین کمیتۀ زبان و اصطلاحات تاجیکستان و فرهنگستان زبان و ادب فارسی ایران به امضا رسید که انتشار فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌های علمی چندزبانه بخشی از مفاد آن بود.
اکنون همزمان با روز پزشک در تاجیکستان (۲7 مرداد)، نخستین جلد از فرهنگ هزارواژۀ پزشکی فرهنگستان از سوی پژوهشگاه فرهنگ فارسی- تاجیکی منتشر شد.
گوهر شراف‌زاده، رئیس کمیتۀ زبان و اصطلاحات حکومت جمهوری تاجیکستان، در سرسخن خود بر این فرهنگ چهار زبانه می‌نویسد: «باعث خوشنودی است که طبق سازشنامۀ یادداشت تفاهم بین کمیتۀ زبان و اصطلاحات نزد حکومت جمهوری تاجیکستان و فرهنگستان زبان و ادب فارسی جمهوری اسلامی ایران، عاید به همکاری در بخش زبان و اصطلاحات، که از دهم سپتامبر سال ۲۰۱۴ به امضا رسیده است، کمیته با فرهنگستان همکاری‌ها را تقویت می‌دهد. هم‌زمان، باعث تذکّر است که مطابق زیربندهای ۷ و ۸ بند ۳ یادداشت تفاهم، جانب‌ها تصمیم گرفته بودند که با جلب متخصصان ورزیدۀ زبان‌شناس و اعضای شورای همگون‌سازی اصطلاحات کمیته، کتاب هزارواژۀ پزشکی فرهنگستان را، با تفسیرهای علاوگی اصطلاحات، بـه زبان‌های تاجـیکی و روسی تهیه و به نشر آماده سازند. اینک مواد هزارواژۀ پزشکی (کتاب یکم) به نشر آماده گردیده است و کمیته برای نشر آن را توصیه می‌دهد.
ما زبان‌شناسان تاجیک در این مسئله آن‌ها را دستگیری نموده، در همکاری و هم‌بستگی می‌توانیم واژه‌نامه‌هایی را در رشته‌های مختلف علم، سیاست، اقتصادیات تهیه نماییم که استعمال و استفادۀ آن‌ها در محیط علمی ـ فرهنگی و ادبی حوزه‌های فارسی‌زبان و منطقه‌هایی که ساکنان آن با این زبان گفتگو می‌کنند، دارای هماهنگی و قابل قبول باشند.
این اقدام در همگون‌سازی اصطلاحات ساحَوی و رشد و گسترش زبان ادبی کشورهای هم‌زبان یک قدم نیک بوده، در برابرِ دانش‌اندوزانِ ساحوی را از دستاوردهای علمی هر دو کشور آشنا کردن، این‌چنین (= همچنین) دوستی و رفاقت و همدلی و وحدت را میان این کشورها مستحکم خواهد نمود و من‌بعد نیز در برگزاری انجمن و کنفرانس‌ها و همایش‌های علمی ـ عملی عالمان و دانشمندان ساحوی در سطح بین‌المللیِ من‌بعده نیز تطبیق خواهد گردید».
فرهنگ حاضر که در جهت اجرای برنامه‌های یادشده تدوین گردیده، بر اساس جلد اول کتاب هزارواژۀ پزشکی فرهنگستان زبان و ادب فارسی (منتشرشده در ۱۳۸۹ش/ ۲۰۱۰م) شکل گرفته است. هدف از تألیف این فرهنگ آشنا ساختن متخصصان حوزه‌های پزشکی در هر دو کشور با شیوه‌های واژه‌گزینی یکدیگر و مواد و روش‌های گوناگون واژه‌سازی برای اصطلاحات علمی اروپایی (عمدتاً انگلیسی و روسی) است. در تألیف این فرهنگ، به‌منظور ایجاد سهولت استفاده برای مخاطبان تاجیک، علاوه بر معادل فارسی و لاتینی کلمات، بخش‌های دیگری نیز به آن افزوده شده است که عبارت‌اند از: نویسه‌گردانی تعریف‌های فارسی به خط سیریلیک؛ ارائۀ معادل‌ها و تعریف‌های تاجیکی؛ ارائۀ معادل‌های روسی. این مجموعه شامل واژه‌های پزشکی، علوم پایۀ پزشکی، دندان‌پزشکی، شنوایی‌شناسی، علوم سلامت و دام‌پزشکی است.
کتاب هزارواژۀ پزشکی (روسی ـ تاجیکی ـ انگلیسی ـ فارسی) به کوشش گروه و به پیشنهاد و با پیگیری پژوهشگاه فرهنگ فارسی ـ تاجیکی و با پشتیبانی بیمارستان بین‌المللی ابن سینا در تاجیکستان در 544 صفحه تهیه و منتشر شده است.

Ду миллати Эрон ва Тоҷикистон ба як забон сухан мегӯянд ва ин сармояи бузургест, ки метавонад роҳро барои ҳамкориҳои фарҳангӣ, илмӣ ва иқтисодӣ байни ду давлат ва миллат ҳамвор кунад. Бар асоси таҳқиқоти ба амаломада дар ҳавзаҳои ҷомеашиносии забон ва истилоҳшиносии иҷтимоӣ, байни тавсеаи илмӣ ва тавсеаи истилоҳшинохтӣ робитае мустақим вуҷуд дорад. Баррасии таърихи истилоҳшиносӣ ва вожагузинӣ дар ҳар як аз ду кишвари Эрон ва Тоҷикистон нишон медиҳад, ки истилоҳшиносӣ дар ин ду кишвар ҳамвора бо таҳаввулоти илмӣ ҳамгом будааст. Дар Тоҷикистон низ, монанди Эрон, ҷараёни вожагузинӣ бо фарозу фурудҳое рӯ ба рӯ будааст, бад-ин тартиб, ки аз Бахши луғатсозӣ ва луғатшиносӣ дар Институти забон ва адабиёти Рӯдакӣ дар Академияи илмҳо оғоз шуда ва сипас ба таъсиси Кумитаи истилоҳот дар даҳаи 60 ва дар ниҳоят, пас аз тасвиби Қонуни забон, ба тасвиби муҷаддади Кумитаи истилоҳот дар соли 1989 анҷомидааст.
Дар соли 2014 ба манзури амалӣ кардани ҳамкориҳои истилоҳшинохтии Эрон ва Тоҷикистон, Ёддошти тафоҳум (созишнома)-е байни Кумитаи забон ва истилоҳоти Тоҷикистон ва Фарҳангистони забону адаби форсии Эрон ба имзо расид, ки интишори фарҳангҳо ва вожаномаҳои илмии чандзабона бахше аз мафоди он буд.
Акнун ҳамзамон бо Рӯзи пизишк дар Тоҷикистон (18 август), нахустин ҷилд аз фарҳанги «Ҳазорвожаи пизишкӣ»-и Фарҳангистон аз сӯи Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ мунташир шуд.
Гавҳар Шарофзода – раиси Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сарсухани худ бар ин фарҳанги чаҳорзабона менависад: «Боиси хушнудист, ки тибқи Созишномаи Ёддошти тафоҳум байни Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Фарҳангистони забон ва адаби форсии Ҷумҳурии исломии Эрон оид ба ҳамкорӣ дар бахши забон ва истилоҳот, ки аз 10 сентябри соли 2014 ба имзо расидааст, кумита бо фарҳангистон ҳамкориҳоро тақвият медиҳад. Ҳамзамон, боиси тазаккур аст, ки мутобиқи зербандҳои 7-8 ва банди 3 Ёддошти тафоҳуми ҷонибҳо тасмим гирифта буданд, ки бо ҷалби мутахассисони варзидаи забоншинос ва аъзои Шӯрои ҳамгунсозии истилоҳоти кумита, китоби «Ҳазорвожаи пизишкӣ»-и фарҳангистонро бо тафсирҳои иловагии истилоҳот ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ таҳия ва ба нашр омода созанд. Инак, маводи «Ҳазорвожаи пизишкӣ» (китоби якум) ба нашр омода гардидааст ва кумита барои нашр онро тавсия медиҳад.
Мо – забоншиносони тоҷик дар ин масъалаҳо онҳоро дастгирӣ намуда, дар ҳамкорӣ ва ҳамбастагӣ метавонем вожаҳоеро дар риштаҳои мухталифи илм, сиёсат, иқтисодиёт таҳия намоем, ки истеъмол ва истифодаи онҳо дар муҳити илмӣ-фарҳангӣ ва адабии ҳавзаҳои форсизабон ва минтақаҳое, ки сокинони он бо ин забон гуфтугӯ мекунанд, дорои ҳамоҳангӣ ва қобили қабул бошанд.
Ин иқдом дар ҳамгунсозии истилоҳоти соҳавӣ ва рушду густариши забони адабии кишварҳои ҳамзабон як иқдоми нек буда, дар баробари донишандӯзони соҳавиро бо дастовардҳои илмӣ дар ҳарду кишвар ошно кардан, инчунин дӯстиву рафоқат ва ҳамдиливу ваҳдатро миёни ин кишварҳо мустаҳкам хоҳад намуд ва минбаъд низ дар баргузории анҷуману конфронсҳо ва ҳамоишҳои илмӣ-амалии олимону донишмандони соҳавӣ дар сатҳҳои байналмилалии минбаъда низ татбиқ хоҳад гардид».
Фарҳанги ҳозир, ки дар ҷиҳати иҷрои барномаҳои ёдшуда тадвин гардида, бар асоси ҷилди аввали китоби «Ҳазорвожаи пизишкӣ»-и Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ (мунташиршуда дар 2010 / 1389 ш.) шакл гирифтааст. Ҳадаф аз таълифи ин фарҳанг ошно сохтани мутахассисони ҳавзаҳои пизишкӣ дар ҳарду кишвар бо шеваҳои вожагузинии якдигар ва маводу равишҳои гуногуни вожасозӣ барои истилоҳоти илмии урупоӣ (умдатан, инглисӣ ва русӣ) аст. Дар таълифи ин фарҳанг, ба манзури эҷоди суҳулати истифода барои мухотабони тоҷик, илова бар муодили форсӣ ва лотинии калимаҳо, бахшҳои дигаре низ ба он афзуда шудааст, ки иборатанд аз: нависагардонии таърифҳои форсӣ ба хатти сириллик; ироаи муодилҳо ва таърифҳои тоҷикӣ; ироаи муодилҳои русӣ. Ин маҷмӯа шомили вожаҳои пизишкӣ, улуми пояи пизишкӣ, дандонпизишкӣ, шунавоишиносӣ, улуми саломат ва домпизишкӣ аст.
Китоби «Ҳазорвожаи пизишкӣ» (русӣ-тоҷикӣ-инглисӣ-форсӣ) ба кӯшиши гурӯҳи вожагузинии Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ ва Кумитаи забон ва истилоҳоти Тоҷикистон ва ба пешниҳод ва бо пайгирии Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ ва бо пуштибонии Бемористони байналмилалии Сино дар Тоҷикистон дар 544 сафҳа таҳия ва мунташир шудааст.

همچنین بررسی کنید

مراسم رونمایی از کتاب گلنظر کلدی

Маросими рӯнамоӣ аз китоби Гулназар Келдӣ

مراسم رونمایی از تازه‌ترین اثر شاعر خلقی تاجیکستان استاد گلنظر کلدی با عنوان «لاله‌ها بر …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *