مراسم رونمایی کتاب شرح دیباچۀ شاهنامه و داستان رستم و سهراب

Рӯнамоии китоби «Шарҳи дебочаи «Шоҳнома» ва достони «Рустам ва Сӯҳроб»»

پژوهشگاه فرهنگ فارسی-تاجیکی در ادامۀ فعالیت‌هایی که در زمینه‌های تألیف، برگردان، ویرایش و نشر آثار علمی و آموزشی با وزارت معارف و علم جمهوری تاجیکستان دارد، پنجمین کتاب از مجموعة شرح آثار ادبی را با عنوان «شرح دیباچۀ شاهنامه و داستان رستم و سهراب» برای شاگردان مکتب‌های تحصیلات عمومی تاجیکستان منتشر کرد.
اخیراً به مناسبت روز فردوسی (25 اردیبهشت)، ضمن میز گردی که آکادمی تحصیلات تاجیکستان در موضوع «مشکلات تعلیم ادبیات در مکتب‌های تحصیلات میانۀ عمومی» برگزار کرد، معرفی و رونمایی کتاب مذکور نیز انجام گردید.
جلسه را پروفسور بابی‌زاده، رئیس آکادمی تحصیلات تاجیکستان افتتاح کرده و مهمانان را خیر مقدم گفت. ناصرجان سلیمی، ئیس دانشگاه دولتی آموزگاری صدرالدین عینی و عضو گروه کاری آکادمی مذکور، از سخنرانان بعدی این نشست بود. وی ضمن سخنرانی خود گفت: «در طول بیست سال اخیر ابتکارات، تحولات و کوشش‌های فراوان و جدی صورت گرفته و نتایج مطلوب در سیستم آموزش کشور ما به بار آورده است. با این وجود، به صورت طبیعی، نیاز به حل و فصل مسایل و مشکلاتی نیز در شرایط معاصر باقی است». وی تأکید کرد: «علوم انسانی باید از نظریۀ واحد برخوردار باشند و تألیف کتب درسی بر همین مبنا صورت پذیرد». در رابطه با موضوع مطروحه، آقای سلیمی افزود: «بهبود بخشیدن به زبان نگارش کتب درسی از دیگر جهت‌های مورد نیاز است. اصطلاحات علمی ما امروز سر و سامان، تنظیم و ارزشیابی مناسب را تقاضا می‌کنند». وی در پایان سخنان خویش گفت: «برای تهیه و تدوین مجموعه‌های بیاض و تذکره‌های کمک‌آموزشی نیز باید توجه جدی اختصاص یابد، زیرا ادبیات فنی است که در آموزش آن با مطالب کتاب درسی محدود نمی‌توان شد».
پروفسور عبدالنبی ستارزاده سخنرانی بعدی این نشست، در آغاز سخنان خویش گفت: «حاضرین و دوستان را به مناسبت 3 روز تبریک می‌گویم که هر یک را با فاصلۀ سه روز در میان، داریم: یکی امروز که روز «ششمقام» است، دیگر روز حکیم فردوسی که 15 می (25 اردیبهشت) است و سوم روز حکیم عمر خیام». استاد ستارزاده ضمن مروری در پیشینۀ برنامه‌های تعلیم و کتاب‌های درسی، ملاحظاتی ارزشمند را ارائه کرد و گفت: «وزارت معارف کشورمان و آکادمی تحصیلات در تهیه و تجدید برنامه‌ها و استانداردهای آموزش، تألیف و تهیه و نشر کتاب‌های درسی و … زحمات زیادی را بر دوش داشته و کارهای زیادی انجام دادند که ثمر و نتایجی مطلوب داشت. اما همه ما می‌دانیم که مشکلات زیادی هنوز نیاز به حل و فصل دارد. نظریات و معیارهای تعیین استانداردها و کتاب‌های درسی با توجه به مرحلۀ کاملاً نو، تجدید می‌خواهد. از جمله در تدریس ادبیات باید به متون ادبی تکیه کرد و جنبۀ هنری (ذوقی) آثار ادبی را به شاگردان معرفی و به روش «مفتاح» تحلیل کرد».
دکتر مرتضی زین‌الدین‌اف، مدیر گروه نظریه و تاریخ ادبیات نوین فارسی تاجیکی دانشگاه ملی تاجیکستان و عظیم بیضایف، استاد دانشگاه مذکور و هردو اعضای گروه کاری آکادمی تحصیلات تاجیکستان، طی سخنانی در این میز گرد به ملاحظاتی در بارۀ وضع کتاب‌ها و برنامه‌های درسی، مراحل تألیف و تهیۀ آنها، ضرورت تدریس تاریخ در برابر ادبیات و … را ارائه کردند.
در بخش دوم این نشست که به رونمایی مجموعۀ پنجگانۀ کتب ادبی اختصاص یافت، ناصرجان سلیمی انتشار 5 عنوان کتاب برای دانش‌آموزان مدارس تاجیکستان را برای اهل جامعه تبریک گفت. شایان ذکر است مجموعۀ مذکور به کوشش پروفسور شریف‌مراد اسرافیل‌نیا – رئیس پژوهشگاه رشد معارف به نام عبدالرحمان جامی آکادمی تحصیلات تاجیکستان و زیر نظر حسن قریبی – رئیس پژوهشگاه فرهنگ فارسی- تاجیکی تهیه و به دو خط فارسی و سیریلیک منتشر شد. عناوین این کتاب‌ها به شرح زیرین می‌باشد: «شرح منتخب اشعار استاد ابوعبدالله رودکی»، «شرح منتخب گلستان سعدی شیرازی» و «شرح حکایه‌های منتخب بهارستان عبدالرحمان جامی»، «شرح بیست غزل خواجه حافظ شیرازی» و «شرح دیباچه شاهنامه و داستان رستم و سهراب».
کتاب‌های مورد نظر، توسط شورای ملّی تحصیلات وزارت معارف و علم جمهوری تاجیکستان برای چاپ توصیه گردیده است.
آقای سلیمی با تأکید بر اهمیت این دسته از کتب در شناخت ماهیت متون شعر و نثر، توجه پژوهشگران تاجیک را بر شرح‌های ادبی فال نیک خواند و نشر این کتب را از جمله اقدامات مهم و مؤثر در احیاء سنت‌های اصیل شرح‌نگاری ارزیابی کرد. دکتر ناصرجان سلیمی ضمن تشکر از دست‌اندرکاران نشر این مجموعه، به مناسبت چاپ پنجمین کتاب آن با عنوان «شرح دیباچه شاهنامه و داستان رستم و سهراب» و روز حکیم فردوسی، رشتۀ سخن را به دارا دوست، پژوهشگر تاجیک داد که در فردوسی‌پژوهی و نشر سیریلیک کتاب «فردوسی» نوشتۀ محمدامین ریاحی در تاجیکستان همت نموده است.
در قسمت بعدی این مراسم، سعید امیر، از شاگردان مکتب تحصیلات عمومی شمارۀ 53 شهر دوشنبه پاره‌ای چند از داستان «رستم و سهراب» را خواند که با استقبال گرم اهل این نشست مواجه شد.
در قسمت پایانی این جلسه پروفسور شریف‌مراد اسرافیل‌نیا ضمن تأکید بر ضرورت آموزش خود آثار ادبی در درس‌های ادبیات، از حسن قریبی، رئیس پژوهشگاه فرهنگ فارسی- تاجیکی تشکر کرد و گفت متن مجازی کتب مجموعۀ مورد نظر در وبگاه‌های پژوهشگاه رشد معارف به نام عبدالرحمان جامی آکادمی تحصیلات تاجیکستان و پژوهشگاه فرهنگ فارسی- تاجیکی بارگزاری شده است. وی در ختم سخنانش افزود: «شاهنامۀ فردوسی ما را با اصل خویش قرین‌تر می‌دارد؛ هر کسی شاهنامه بخواند، افراطی نمی‌شود».


Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ дар идомаи фаъолиятҳое, ки дар заминаҳои таълиф, баргардон, вироиш ва нашри осори илмӣ ва омӯзишӣ бо Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон дорад, панҷумин китоб аз маҷмӯаи шарҳи осори адабиро бо унвони «Шарҳи дебочаи «Шоҳнома» ва достони «Рустам ва Сӯҳроб»» барои шогирдони мактабҳои таҳсилоти умумии Тоҷикистон мунташир кард.
Ахиран зимни мизи гирде, ки Академияи таҳсилоти Тоҷикистон дар мавзӯи «Мушкилоти таълими адабиёт дар мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ» баргузор кард, ба муносибати Рӯзи Фирдавсӣ (15 май), муаррифӣ ва рӯнамоии китоби мазкур низ анҷом гардид.
Ҷаласаро профессор Ғ. Бобизода – раиси Академияи таҳсилоти Тоҷикистон ифтитоҳ карда ва меҳмононро хайра мақдам гуфт. Носирҷон Салимӣ – раиси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Садриддин Айнӣ ва узви гурӯҳи кории академияи мазкур, аз суханронони баъдии ин нишаст буд. Вай зимни суханронии худ гуфт: «Дар тӯли бист соли ахир ибтикорот, таҳаввулот ва кӯшишҳои фаровон ва ҷиддӣ сурат гирифта ва натоиҷи матлуб дар системаи омӯзиши кишвари мо ба бор овардааст. Бо ин вуҷуд, ба сурати табиӣ, ниёз ба ҳаллу фасли масоил ва мушкилоте низ дар шароити муосир боқист». Вай таъкид кард: «Илмҳои инсонӣ (=ҳуманитарӣ) бояд аз назарияи воҳид бархурдор бошанд ва таълифи китобҳои дарсӣ бар ҳамин мабно сурат пазирад». Дар робита бо мавзӯи матруҳа, оқои Салимӣ афзуд: «Беҳбуд бахшидан ба забони нигориши китобҳои дарсӣ аз дигар ҷиҳатҳои мавриди ниёз аст. Истилоҳоти илмии мо имрӯз сару сомон, танзим ва арзишёбии муносибро тақозо мекунанд». Вай дар поёни суханони хеш гуфт: «Барои таҳия ва тадвини маҷмӯаҳои баёз ва тазкираҳои кумакомӯзишӣ низ бояд таваҷҷуҳи ҷиддӣ ихтисос ёбад, зеро адабиёт фаннест, ки дар омӯзиши он бо матолиби китоби дарсӣ маҳдуд наметавон шуд».
Профессор Абдунабӣ Сатторзода – суханрони баъдии ин нишаст, дар оғози суханони хеш гуфт: «Ҳозирин ва дӯстонро ба муносибати 3 рӯз табрик мегӯям, ки ҳар якро бо фосилаи се рӯз дар миён дорем: яке имрӯз, ки рӯзи «Шашмақом» аст, дигар – рӯзи ҳаким Фирдавсӣ, ки 15 май аст ва севум – рӯзи ҳаким Умари Хайём». Устод Сатторзода зимни муруре дар пешинаи барномаҳои таълим ва китобҳои дарсӣ, мулоҳизоти арзишмандро ироа кард ва гуфт: «Вазорати маорифи кишварамон ва Академияи таҳсилот дар таҳия ва таҷдиди барномаҳо ва стандартҳои омӯзиш, таълиф ва таҳия ва нашри китобҳои дарсӣ ва ғайра заҳматҳои зиёдеро бар дӯш дошта ва корҳои зиёде анҷом доданд, ки самар ва натоиҷи матлуб дошт. Аммо ҳамаи мо медонем, ки мушкилоти зиёде ҳанӯз ниёз ба ҳаллу фасл дорад. Назарияҳо ва меъёрҳои таъйини стандартҳо ва китобҳои дарсӣ бо таваҷҷуҳ ба марҳалаи комилан нав, таҷдид мехоҳад. Аз ҷумла, дар тадриси адабиёт бояд ба мутуни адабӣ такя кард ва ҷанбаи ҳунарӣ (завқӣ)-и осори адабиро ба шогирдон муаррифӣ ва ба равиши «мифтоҳ» таҳлил кард».
Дотсент Муртазо Зайниддинов – мудири кафедраи назария ва таърихи адабиёти навини форсӣ-тоҷикии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва Азим Байзоев – устоди донишгоҳи мазкур ва ҳарду – аъзои гурӯҳи кории Академияи таҳсилоти Тоҷикистон, тайи суханоне дар ин мизи гирд ба мулоҳизоте дар бораи вазъи китобҳо ва барномаҳои дарсӣ, марҳалаҳои таълиф ва таҳияи онҳо, зарурати тадриси таърих дар баробари адабиёт ва дигар нуктаҳоро ироа карданд.
Дар бахши дувуми ин нишаст, ки ба рӯнамоии маҷмӯаи панҷгонаи китобҳои адабӣ ихтисос ёфт, Носирҷон Салимӣ интишори 5 унвон китоб барои донишомӯзони мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумии Тоҷикистонро барои аҳли ҷомеа табрик гуфт. Шоёни зикр аст, маҷмӯаи мазкур ба кӯшиши профессор Шарифмурод Исрофилниё – директори Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи ба номи Абдураҳмони Ҷомии Академияи таҳсилоти Тоҷикистон ва зери назари Ҳасани Қарибӣ – раиси Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ таҳия ва ба ду хат – форсӣ ва кириллӣ мунташир шуд. Унвони ин китобҳо ба шарҳи зерин мебошад: «Шарҳи мунтахаби ашъори устод Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ», «Шарҳи мунтахаби «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ», «Шарҳи ҳикояҳои мунтахаби «Баҳористон»-и Абдураҳмони Ҷомӣ», «Шарҳи бист ғазали Хоҷа Ҳофизи Шерозӣ» ва «Шарҳи дебочаи «Шоҳнома» ва достони Рустам ва Сӯҳроб».
Китобҳои мавриди назар тавассути Шӯрои миллии таҳсилоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон барои чоп тавсия гардидааст.
Оқои Салимӣ бо таъкид бар аҳамияти ин даста аз китобҳо дар шинохти моҳияти мутуни шеър ва наср, таваҷҷуҳи пажӯҳишгарони тоҷикро бар шарҳҳои адабӣ фоли нек хонд ва нашри ин китобҳоро аз ҷумлаи иқдомоти муҳим ва муассир дар эҳёи суннатҳои асили шарҳнигорӣ арзёбӣ кард. Доктор Носирҷон Салимӣ зимни ташаккур аз дастандаркорони нашри ин маҷмӯа, ба муносибати чопи панҷумин китоби он бо унвони «Шарҳи дебочаи «Шоҳнома» ва достони «Рустам ва Сӯҳроб»» ва Рӯзи ҳаким Фирдавсӣ, риштаи суханро ба Доро Дӯст – пажӯҳишгари тоҷик дод, ки дар фирдавсипажӯҳӣ ва нашри кириллии китоби «Фирдавсӣ», навиштаи Муҳаммадамини Раёҳӣ дар Тоҷикистон ҳиммат намудааст.
Дар қисмати баъдии ин маросим Саидамир, аз шогирдони мактаби таҳсилоти миёнаи умумии № 53 шаҳри Душанбе порае чанд аз достони «Рустам ва Сӯҳроб»-ро хонд, ки бо истиқболи гарми аҳли ин нишаст мувоҷеҳ шуд.
Дар қисмати поёни ин ҷаласа профессор Шарифмурод Исрофилниё, зимни таъкид бар зарурати омӯзиши худи осори адабӣ дар дарсҳои адабиёт, аз Ҳасани Қарибӣ – раиси Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ- тоҷикӣ ташаккур кард ва гуфт, матни маҷозии китобҳои маҷмӯаи мавриди назар дар вебгоҳҳои Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи ба номи Абдураҳмони Ҷомии Академияи таҳсилоти Тоҷикистон ва Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ боргузорӣ шудааст. Вай дар хатми суханонаш афзуд: ««Шоҳнома»-и Фирдавсӣ моро бо асли хеш қаринтар медорад; ҳар касе «Шоҳнома» бихонад, ифротӣ намешавад

همچنین بررسی کنید

نهمین شمارۀ صدای شرق منتشر شد

Нӯҳумин шумора аз маҷаллаи «Садои Шарқ» мунташир шуд

نهمین شماره از مجله «صدای شرق» نشریهء ملی ادبی انجمن نویسندگان تاجیکستان در سال ۲۰۱۷ …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *