همایش بین‌المللی «واژه‌گزینی و اصطلاحات زبان فارسی-تاجیکی»

Ҳамоиши байналмилалии «Масъалаҳои вожагузинӣ ва истилоҳоти забони форсӣ-тоҷикӣ»

Haddadدوشنبه، پنجم مردادماه سال 1394 هـ.، برابر با 27 ژوئیة سال 2015، دکتر غلاملی حداد عادل – رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در رأس هیئت اعزامی از سوی فرهنگستان، متشکل از آقایان دکتر علی‌اشرف صادقی، عضو پیوسته و مدیر گروه فرهنگ‌نویسی، دکتر علاء‌الدین طباطبایی، عضو وابستة فرهنگستان و خانم نسرین پرویزی، معاون گروه واژه‌گزینی و فرهنگ‌نویسی برای شرکت در همایش علمی بین‌المللی «مسئله‌های واژه‌گزینی و اصطلاحات زبان فارسی-تاجیکی» به تاجیکستان سفر کردند.
این همایش بین‌المللی با حضور صاحب‌نظران و متخصصان و پژوهشگران زبان تاجیکی آکادمی علم‌ها و دانشگاه‌های تاجیکستان، مهمانانی از کشورهای ایران و افغانستان، در شهر دوشنبه – پایتخت تاجیکستان برگزار شد. همایش مذکور در پی یادداشت تفاهم میان فرهنگستان زبان و ادب فارسی ایران و کمیتة زبان و اصطلاحات تاجیکستان، که در سفر سال گذشتة رئیس جمهوری اسلامی ایران به تاجیکستان به امضا رسیده بود، برپا گردید.
نخستین سخنران این همایش خانم مرحبا جباری، معاون سروزیر جمهوری تاجیکستان بود، که ضمن خیره مقدم گفتن به حاضران، در سخنانی اظهار کرد: زبان تاجیکی در قلمرو جمهوری تاجیکستان از مقام دولتی برخوردار بوده، در تمام امور دولتی به طور آزاد استفاده می‌شود.
معاون نخست‌وزیر جمهوری تاجیکستان برگزاری این همایش بین‌المللی را در دوشنبه ابتکاری مهم خواند و نقش آن را در گسترش و توسعة همکاری‌های علمی و فرهنگی کشورهای فارسی‌زبان و تنظیم اصطلاح‌شناسی در کشور ارزشمند توصیف نمود.
پس از آن خانم دکتر گوهر شرافزاده، رئیس کمیتة زبان و اصطلاحات حکومت جمهوری تاجیکستان، با تأکید بر اهمیت ارتباطات دو کشور – ایران و تاجیکستان، در مسئله‌هایی نظیر واژه‌گزینی و نیز اهمیت تازه‌سازی زبان و انتخاب واژه‌های نو برای زبان فارسی، اظهار کرد: «زبان تاجیکی، که اصالت بیش از هزارساله دارد، با خط و ادبیات غنی خود جهان‌شمول گشته است و در راه تحکیم تمدن انسانی و افکار انسانگرایانة بشری سهمی بسزا دارد».
دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی جمهوری اسلامی ایران دیگر سخنران این همایش بود. وی با تأکید بر این که زبان عنصری اساسی برای هویتبخشی به ملت‌هاست، اظهار کرد: «زبان فارسی برای ایران، افغانستان و تاجیکستان بخش عمده‌ای از هویت ملی‌ است».

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: «این زبان مشترک، چه فارسی و چه تاجیکی و چه دری خوانده شود، زبان کهن و قدرتمند در کشورهای ایران و تاجیکستان و افغانستان است». وی با ارائة گزارشی از فعالیت‌های 25 سالة فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ایران، گفت: «یکی از هدف‌های این فرهنگستان تبدیل زبان فارسی به زبان علمی و روزآمد است، که به این منظور هفتاد گروه علمی و سیصد استاد دانشگاه با فرهنگستان همکاری می‌کنند و تا کنون پنجاه هزار واژه و اصطلاح علمی جایگزین را تصویب کرده‌اند». رئیس گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه‌ افزود: «واژه‌های مصوب فرهنگستان هر سال در یک کتاب لغت مستقل منتشر می‌شود و تا کنون دوازده‌ جلد فرهنگ لغت مصوب منتشر شده است. در سال‌های اخیر در هر رشته‌ای که توانسته‌ایم، واژه‌های فارسی علمی آن را به عدد هزار برسانیم، یک فرهنگ اختصاصی آن را با نام «هزار واژه»، مثل «هزار واژة پزشکی»، «هزار واژة حمل و نقل»، «هزار واژة فیزیک» و «هزار واژة علوم نظامی» منتشر کرده‌ایم».
دکتر حداد عادل با اشاره‌ به دیدار با خانم شرافزاده، رئیس کمیتة زبان و اصطلاحات نزد حکومت جمهوری تاجیکستان، گفت: «فرهنگستان تا کنون پنجاه هزار معادل فارسی در مقابل واژه‌های بیگانه تصویب کرده، که از میان آنها پانزده جلد فرهنگ تخصصی تحت عنوان «هزار واژه» استخراج و منتشر شده است. این مجموعه‌ها به کمیتة زبان و اصطلاحات ارائه شده است».
وی در ادامه‌ افزود: «امروز ملت‌ها بیش از هر زمان دیگری، به هویت نیاز دارند، در حالی، که جهانی شدن می‌تواند هویت را از بین ببرد و بی‌شک، زبان یک عامل مهم و اساسی در هویتبخشی به ملت‌ها به شمار می‌رود».
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: «ما خوشحالیم، که در جمهوری تاجیکستان زبان تاجیکی به عنوان زبان دولتی تصویب شده و اهتمام حکومت تاجیکستان و علاقة پرزیدنت جمهوری تاجیکستان بر پشتیبانی از این زبان معطوف است». دکتر غلامعلی حداد عادل با بیان این که زبان مانند هر موجود زنده‌ای، در معرض انواع خطر و آسیب قرار دارد، افزود: «زبان فارسی، تاجیکی و یا دری هر سه از یک حقیقت حکایت دارند و آن زبانی‌ست کهن، ریشه‌دار و نیرومند، که توانایی خود را در طول تاریخ به اثبات رسانده است». وی گفت: «امروز در ایران سیاست‌ها در عالی‌ترین سطوح بر تقویت زبان فارسی استوار است و حفظ زبان فارسی و نگاهبانی از این زبان یکی از وظایف اصلی جمهوری اسلامی ایران شمرده می‌شود».
دکتر حداد عادل با بیان این که فرهنگستان زبان و ادب فارسی از 25 سال پیش تا کنون دست‌آوردهای خوبی داشته است، افزود: «از کشور تاجیکستان هم دانشمندانی نظیر شادروان استاد شکوری و استاد منیازاف در فرهنگستان زبان و ادب فارسی عضویت داشتند و امروز هم دکتر سیم‌الدین‌اف عضویت پیوستة فرهنگستان را بر عهده دارد».
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با اشاره‌ به فعالیت‌ها و وظایف آن، گفت: «در قانون اساسی ایران تأکید شده، که بایست تمام کتاب‌های درسی در همة سطوح آموزشی به فارسی تدریس شود و همة آموزش‌ها هم باید به زبان فارسی ارائه شود».
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی روابط دو کشور ایران و تاجیکستان را مستحکم ارزیابی کرد و گفت: «از آغاز استقلال تاجیکستان ایران روابط دوستانه و برادرانة عمیقی با جمهوری تاجیکستان داشته و خوشبختانه، ثبات و امنیتی، که در هر دو کشور وجود دارد، آیندة روشنی را برای همکاری‌ها نوید می‌دهد».
وی، با اشاره‌ به امضای تفاهمنامه جهت تقویت زبان فارسی میان ایران و تاجیکستان و سفر رئیس جمهوری ایران به تاجیکستان، اظهار کرد: «در جمهوری اسلامی ایران «بنیاد سعدی» سازمان داده شده است، که هدف آن حمایت از زبان فارسی در بیرون از مرزهای ایران است».
در این همایش دکتر علی‌اشرف صادقی در موضوع «واژه‌شناسی نوین در زبان فارسی»، دکتر علاء‌الدین طباطبایی در موضوع «نوآوری واژگانی در فارسی معاصر» و خانم نسرین پرویزی در موضوع «زبان فارسی – زبان علم» سخنرانی کردند.

Душанбе, панҷуми мурдодмоҳи соли 1394 ҳ., баробар бо 27 июли соли 2015, доктор Ғуломалӣ Ҳаддоди Одил – раиси Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ дар раъси ҳайати эъзомӣ аз сӯи фарҳангистон, муташаккил аз оқоён доктор Алиашрафи Содиқӣ – узви пайваста ва мудири гурӯҳи фарҳангнависӣ, доктор Алоуддини Таботабоӣ – узви вобастаи фарҳангистон ва хонуми Насрин Парвизӣ – муовини гурӯҳи вожагузинӣ ва фарҳангнависӣ барои ширкат дар Ҳамоиши илмии байналмилалии «Масъалаҳои вожагузинӣ ва истилоҳоти забони форсӣ-тоҷикӣ» ба Тоҷикистон сафар карданд.
Ин ҳамоиши байналмилалӣ бо ҳузури соҳибназарон ва мутахассисону пажӯҳишгарони забони тоҷикии Академияи илмҳо ва донишгоҳҳои Тоҷикистон, меҳмононе аз кишварҳои Эрону Афғонистон, дар шаҳри Душанбе – пойтахти Тоҷикистон баргузор шуд. Ҳамоиши мазкур дар пайи Ёддошти тафоҳум миёни Фарҳангистони забону адаби форсии Эрон ва Кумитаи забон ва истилоҳоти Тоҷикистон, ки дар сафари соли гузаштаи раиси Ҷумҳурии Исломии Эрон ба Тоҷикистон ба имзо расида буд, барпо гардид.
Нахустин суханрони ин ҳамоиш хонум Марҳабо Ҷабборӣ – муовини сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон буд, ки зимни хайра мақдам гуфтан ба ҳозирон, дар суханоне изҳор кард: забони тоҷикӣ дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон аз мақоми давлатӣ бархурдор буда, дар тамоми умури давлатӣ ба таври озод истифода мешавад.
Муовини нахуствазири Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузории ин ҳамоиши байналмилалиро дар Душанбе ибтикоре муҳим хонд ва нақши онро дар густариш ва тавсиаи ҳамкориҳои илмиву фарҳангии кишварҳои форсизабон ва танзими истилоҳшиносӣ дар кишвар арзишманд тавсиф намуд.
Пас аз он хонум доктор Гавҳар Шарофзода – раиси Кумитаи забон ва истилоҳоти Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, бо таъкид бар аҳамияти иртибототи ду кишвар – Эрон ва Тоҷикистон, дар масъалаҳое назири вожагузинӣ ва низ аҳамияти тозасозии забон ва интихоби вожаҳои нав барои забони форсӣ, изҳор кард: «Забони тоҷикӣ, ки асолати беш аз ҳазорсола дорад, бо хат ва адабиёти ғании худ ҷаҳоншумул гаштааст ва дар роҳи таҳкими тамаддуни инсонӣ ва афкори инсонгароёнаи башарӣ саҳме басазо дорад».
Доктор Ғуломалӣ Ҳаддоди Одил – раиси Фарҳангистони забон ва адаби форсии Ҷумҳурии Исломии Эрон дигар суханрони ин ҳамоиш буд. Вай бо таъкид бар ин ки забон унсуре асосӣ барои ҳувиятбахшӣ ба миллатҳост, изҳор кард: «Забони форсӣ барои Эрон, Афғонистон ва Тоҷикистон бахши умдае аз ҳувияти миллист».

Раиси Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ афзуд: «Ин забони муштарак, чи форсӣ ва чи тоҷикӣ ва чи дарӣ хонда шавад, забони куҳан ва қудратманд дар кишварҳои Эрон ва Тоҷикистон ва Афғонистон аст». Вай бо ироаи гузорише аз фаъолиятҳои 25-солаи Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ дар Эрон, гуфт: «Яке аз ҳадафҳои ин фарҳангистон табдили забони форсӣ ба забони илмӣ ва рӯзомад аст, ки ба ин манзур ҳафтод гурӯҳи илмӣ ва сесад устоди донишгоҳ бо фарҳангистон ҳамкорӣ мекунанд ва то кунун панҷоҳ ҳазор вожаву истилоҳи илмии ҷойгузинро тасвиб кардаанд». Раиси гурӯҳи вожагузинии Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ дар идома афзуд: «Вожаҳои мусавваби фарҳангистон ҳар сол дар як китоби луғати мустақил мунташир мешавад ва то кунун дувоздаҳ ҷилд фарҳанги луғати мусавваб мунташир шудааст. Дар солҳои ахир дар ҳар риштае, ки тавонистаем вожаҳои форсии илмии онро ба адади ҳазор бирасонем, як фарҳанги ихтисосии онро бо номи «Ҳазор вожа», мисли «Ҳазор вожаи пизишкӣ», «Ҳазор вожаи ҳамлу нақл», «Ҳазор вожаи физик» ва «Ҳазор вожаи улуми низомӣ» мунташир кардаем».
Доктор Ҳаддоди Одил бо ишора ба дидор бо хонум Шарофзода – раиси Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, гуфт: «Фарҳангистон то кунун панҷоҳ ҳазор муодили форсӣ дар муқобили вожаҳои бегона тасвиб карда, ки аз миёни онҳо понздаҳ ҷилд фарҳанги тахассусӣ таҳти унвони «Ҳазор вожа» истихроҷ ва мунташир шудааст. Ин маҷмӯаҳо ба Кумитаи забон ва истилоҳот ироа шудааст».
Вай дар идома афзуд: «Имрӯз миллатҳо беш аз ҳар замони дигаре, ба ҳувият ниёз доранд, дар ҳоле, ки ҷаҳонӣ шудан метавонад ҳувиятро аз байн бибарад ва бешак, забон як омили муҳим ва асосӣ дар ҳувиятбахшӣ ба миллатҳо ба шумор меравад».
Узви Комиссиюни фарҳангии Маҷлиси Шӯрои исломӣ дар бахши дигаре аз суханони худ изҳор кард: «Мо хушҳолем, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон забони тоҷикӣ ба унвони забони давлатӣ тасвиб шуда ва эҳтимоми Ҳукумати Тоҷикистон ва алоқаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бар пуштибонӣ аз ин забон маътуф аст». Доктор Ғуломалӣ Ҳаддоди Одил бо баёни ин ки забон монанди ҳар мавҷуди зиндае, дар маърази анвои хатару осеб қарор дорад, афзуд: «Забони форсӣ, тоҷикӣ ва ё дарӣ ҳар се аз як ҳақиқат ҳикоят доранд ва он забонест куҳан, решадор ва нируманд, ки тавоноии худро дар тӯли таърих ба исбот расондааст». Вай гуфт: «Имрӯз дар Эрон сиёсатҳо дар олитарин сутӯҳ бар тақвияти забони форсӣ устувор аст ва ҳифзи забони форсӣ ва нигоҳбонӣ аз ин забон яке аз вазоифи аслии Ҷумҳурии Исломии Эрон шумурда мешавад».
Доктор Ҳаддоди Одил бо баёни ин ки Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ аз 25 соли пеш то кунун дастовардҳои хубе доштааст, афзуд: «Аз кишвари Тоҷикистон ҳам донишмандоне назири шодравон устод Шакурӣ ва устод Маниёзов дар Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ узвият доштанд ва имрӯз ҳам доктор Саймиддинов узвияти пайвастаи фарҳангистонро бар уҳда дорад».
Раиси Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ, бо ишора ба фаъолиятҳо ва вазоифи он, гуфт: «Дар Қонуни асосии Эрон таъкид шуда, ки боясти тамоми китобҳои дарсӣ дар ҳамаи сутӯҳи омӯзишӣ ба форсӣ тадрис шавад ва ҳамаи омӯзишҳо ҳам бояд ба забони форсӣ ироа шавад».
Узви Комиссиюни фарҳангии Маҷлиси Шӯрои исломӣ равобити ду кишвар – Эрон ва Тоҷикистонро мустаҳкам арзёбӣ кард ва гуфт: «Аз оғози истиқлоли Тоҷикистон Эрон равобити дӯстона ва бародаронаи амиқе бо Ҷумҳурии Тоҷикистон дошта ва хушбахтона, субот ва амнияте, ки дар ҳарду кишвар вуҷуд дорад, ояндаи рӯшанеро барои ҳамкориҳо навид медиҳад».
Вай, бо ишора ба имзои Тафоҳумнома ҷиҳати тақвияти забони форсӣ миёни Эрон ва Тоҷикистон ва сафари раиси Ҷумҳурии Эрон ба Тоҷикистон, изҳор кард: «Дар Ҷумҳурии Исломии Эрон «Бунёди Саъдӣ» созмон дода шудааст, ки ҳадафи он ҳимоят аз забони форсӣ дар берун аз марзҳои Эрон аст».
Дар ин ҳамоиш доктор Алиашрафи Содиқӣ дар мавзӯи «Вожашиносии навин дар забони форсӣ», доктор Алоуддини Таботабоӣ дар мавзӯи «Навоварии вожагонӣ дар форсии муосир» ва хонум Насрин Парвизӣ дар мавзӯи «Забони форсӣ – забони илм» суханронӣ карданд.

همچنین بررسی کنید

واژه‌‌نامۀ شکوری در وبگاه پژوهشگاه

«Вожаномаи Шакурӣ» дар вебгоҳи пажӯҳишгоҳ

نرم‌افزار «واژه‌نامۀ شکوری» از سوی پژوهشگاه فرهنگ فارسی- تاجیکی، حاوی بیش از ۴۹۰۰۰۰ (چهارصد و …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *